Có lẽ trong các giai đoạn xét xử hình sự ở Tòa án thì thủ tục lắng nghe các bị cáo “Nói lời sau cùng” là giây phút xúc động nhất. Đó là khoảnh khắc bị cáo giãi bày những tâm tư, nguyện vọng, sự hối hận, nghẹn ngào, những ưu tư..đầy trăn trở.
Cuộc sống vì miếng cơm manh áo, hư vinh và danh vọng cuốn người ta vào vòng xoáy, đôi khi khiến ranh giới giữa Thiện và Ác thật mong manh, phức tạp. Những điều giản đơn, mộc mạc của cuộc đời, giây phút được nhìn thấy ánh mắt người thân thương, ước mong sum vầy bên gia đình..trở nên vô cùng đặc biệt, quý giá ở giây phút cuối cùng bị cáo đứng trên vành móng ngựa. Sau khi bản án được tuyên, cánh cửa phòng giam mở ra, như chú chim đương tự do vùng vẫy khắp vùng trời, giờ đây sẽ bị tù giam. Lời nói sau cùng của bị cáo không chỉ là nỗi niềm riêng họ mà còn là phút giây thức tỉnh với tất cả những người xung quanh về sự thượng tôn của pháp luật.
Quy định về bị cáo nói lời sau cùng được ghi nhận tại Điều 324 Bộ Luật Tố Tụng Hình sự 2015 cụ thể:
“Bị cáo được nói lời sau cùng. Không được đặt câu hỏi khi bị cáo nói lời sau cùng. Nếu trong lời nói sau cùng, bị cáo trình bày thêm tình tiết mới có ý nghĩa quan trọng đối với vụ án thì Hội đồng xét xử phải quyết định trở lại việc hỏi. Hội đồng xét xử có quyền yêu cầu bị cáo không được trình bày những điểm không liên quan đến vụ án nhưng không được hạn chế thời gian đối với bị cáo”.
Như vậy, xét về mặt lý và tình thì lời nói sau cùng chính là lời ăn năn, hối lỗi của bí cáo. Nếu có tội thì bị cáo xin giảm nhẹ hình phạt, mong nhận được sự khoan hồng của Hội đồng xét xử. Thực tế, có trường hợp Luật sư bào chữa cho bị cáo khẳng định không phạm tội, nhưng tại lời nói sau cùng thì hướng thân chủ trình bày nếu có tội thì xin giảm nhẹ. Điều này là hoàn toàn mâu thuẫn. Nếu bị cáo trình bày thêm tình tiết mới như có thêm đồng phạm, hay các chi tiết quan trọng thì Hội đồng xét xử phải quay lại xét hỏi hoặc xem xét trả trả hồ sơ để điều tra bổ sung nếu chưa Tuyên án được.
