Tình trạng “trẻ hóa tội phạm” đang xảy ra phổ biến hiện nay. Hàng năm ghi nhận nhiều vụ xét xử những vụ án liên quan tới giết người, cướp tài sản, cố ý gây thương tích.. mà thủ phạm là đối tượng người dưới 18 tuổi. Lê Văn Luyện phạm trọng tội, gây án mạng giết một gia đình ở Bắc Giang khi mới 17 tuổi, 10 tháng, 6 ngày. Hành vi của Luyện không hề “ngây thơ” như lứa tuổi, thậm chí bị coi là “dã man chưa từng có”. Tuy nhiên, việc truy tố, xét xử người chưa thành niên có quy định riêng bởi đây là lứa tuổi chưa phát triển đầy đủ về nhận thức. Một số quy định đáng lưu ý khi xét xử người dưới 18 tuổi:
- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về 28 tội danh, đó là các tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều 123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật Hình sự 2015.
- Đối với người từ đủ 14 tuổi tới dưới 16 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức phạt cao nhất không quá 12 năm tù, nếu là tù có thời hạn thì mức phạt cao nhất được áp dụng không quá một phần hai mức phạt tù mà điều luật quy định.
- Người từ đủ 16 tuổi trở lên đến dưới 18 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật Hình sự có quy định khác.
- Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, nếu điều luật áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình thì mức phạt cao nhất được áp dụng không quá 18 năm tù (như trường hợp của Luyện); nếu là tù có thời hạn thì mức phạt cao nhất được áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.
- Người chưa thành niên sẽ được miễn trách nhiệm hình sự và sẽ được áp dụng thay thế bằng các biện pháp khác khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ; tự nguyện khắc phục hậu quả; hoặc với vai trò đồng phạm không đáng kể. Áp dụng đối các tội danh mà hậu quả không lớn (được quy định cụ thể khoản 2 Điều 91, Luật Hình sự 2015).
- Người chưa thành niên phạm tội chỉ bị áp dụng một trong các hình phạt sau đây đối với mỗi tội phạm: Cảnh cáo; Phạt tiền; Cải tạo không giam giữ; tù có thời hạn.
- Các biện pháp giám sát, giáo dục trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự bao gồm: Khiển trách, hòa giải tại cộng đồng, giáo dục tại xã phường, thị trấn được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án áp dụng nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý.
- Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa, với mức án nhẹ hơn người trên 18 tuổi trở lên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.
- Điều kiện tha tù có trước thời hạn đối với người dưới 18 tuổi đang chấp hành án phạt tù được áp dụng áp dụng đối với người dưới 18 tuổi:Phạm tội lần đầu; có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt; đã chấp hành được một phần ba thời hạn phạt tù; có nơi cư trú rõ ràng.
Nói chung, Ở độ tuổi dậy thì hiếu thắng và “nổi loạn” chưa nhận thức đầy đủ, cùng sự phát triển tâm sinh lý phức tạp, pháp luật Hình sự Việt Nam quy định nguyên tắc xử lý đối với người dưới 18 tuổi chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ đối tượng này sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, bởi họ còn quãng đường đời dài phía trước. Đây là đối tượng đặc biệt, nên chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi trong trường hợp thực sự cần thiết và với những quy định “khoan hồng” như trên.
Cá nhân mình có vài chia sẻ cho các em:
- Chuyên tâm vào việc học, không tham gia vào việc đánh hội đồng, hay đánh nhau nói chung. Bởi, thực tế có những vụ nạn nhân bị thiệt mạng, hay thương tích cho dù không do lỗi trực tiếp của các em. Các em lúc ấy nghĩ chỉ tham gia đấm, đạp vài ba cái. Các em nghĩ đó là hành động vô hại nhưng các em có thể bị liên đới là “đồng phạm” “có tổ chức” và tất nhiên phải đối mặt với nguy cơ bị truy tố (tùy mức độ nghiệm trọng của nạn nhân), bố mẹ phải bồi thường tiền viện phí cho nạn nhân (có thể sẽ là số tiền rất lớn để chữa trị). Nếu may mắn gia đình bị nạn rút đơn tố cáo thì gia đình cũng phải nộp phạt hành chính (ngoài khoản đền bù tinh thần trên). Vậy thử hỏi, một giây phút bốc đồng mà các em để bố mẹ phải trả giá như thế thì có đáng không? Nhất là với những gia đình bố mẹ có thu nhập thấp, bấp bênh.
- Tránh những cãi vã, xích mích mà có nguy cơ trả thù bằng bạo lực. Có những vị trí trọng yếu trên cơ thể nếu bị tác động sẽ gây hậu quả nghiêm trọng, từ ý định dạy cho bài học đơn thuần có thể dẫn tới gây thương tích nặng hoặc vô ý làm chết người. Bạo lực học đường cần phải lên án, tố giác!
