Quyền riêng tư, thư tín, chỗ ở, bí mật đời tư cá nhân được quy định như thế nào?
Trong một bài viết tác giả chia sẻ về việc thuê thám tử tư theo dõi đời sống, chỗ ở, đời tư người khác thì có được không? Nhấn mạnh lại là dịch vụ thám tử tư chưa được công nhận hợp pháp tại Việt Nam nhưng quyền riêng tư cá nhân, bí mật đời tư, thư tín, bất khả xâm phạm chỗ ở được pháp luật bảo vệ. Cụ thể trong các văn bản:
- Hiến pháp 2013: Đạo luật có giá trị cao nhất ghi nhận các quyền con người được quy định tại chương II. Hiến pháp ghi nhận quyền con người phải được tôn trọng, bảo đảm. Cụ thể:
“Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”
(Khoản 1 Điều 20 của Hiến pháp)
“Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình”.
“Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn.”
“Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác.”
“Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác.”
(Khoản 1, 2 Điều 21 của Hiến pháp):
“Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp.”
“Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở. Không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được người đó đồng ý”
( Khoản 1, 2 Điều 22 của Hiến pháp)
- Bộ Luật Dân sự 2015, tại mục 2 Chương 3 có quy định về quyền nhân thân, cụ thể như sau:
“Quyền đối với hình ảnh, cá nhân có quyền đối với hình ảnh, việc sử dụng hình ảnh phải được người đó đồng ý.”
“Việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định tại Điều này thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.”
(Khoản 1 và khoản 3 Điều 32 Bộ Luật Dân sự 2015)
“Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.”
Thậm chí nếu người bị xâm phạm chết, thì cha mẹ, con thành niên, người thân thích của người bị bôi nhọ danh dự, nhân phẩm có thể yêu cầu bên xâm phạm bác bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu tới danh dự, nhân phẩm của ngưởi đã chết.
“Thông tin ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng nào thì phải được gỡ bỏ, cải chính bằng chính phương tiện thông tin đại chúng đó. Nếu thông tin này được cơ quan, tổ chức, cá nhân cất giữ thì phải được hủy bỏ.”
“Cá nhân bị thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín thì ngoài quyền yêu cầu bác bỏ thông tin đó còn có quyền yêu cầu người đưa ra thông tin xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.”
( Khoản 1, 3, 5 Điều 34 Bộ Luật Dân sự 2015)
“Đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.”
“Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải được các thành viên gia đình đồng ý.”
“Thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật.”
“Việc bóc mở, kiểm soát, thu giữ thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác chỉ được thực hiện trong trường hợp luật quy định.”
( Khoản 1, 2, 3 Điều 38 Bộ luật dân sự 2015 quy định về Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình)
- Luật phòng chống bạo lực gia đình 2022có quy định về một trong các hành vi bạo lực gia đình đó là:
“Tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của thành viên gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm;”
(Điểm h, Khoản 1, Điều 3 Luật phòng chống bạo lực gia đình năm 2022)
“Hành vi quy định này được hiểu không chỉ là những người vẫn trong quan hệ hôn nhân, mà còn giữa người đã ly hôn; người chung sống như vợ chồng; người là cha, mẹ, con riêng, anh, chị, em của người đã ly hôn, của người chung sống như vợ chồng;”
Quy định tại Điều 3 như trên được hướng dẫn cụ thể theo Nghị định 76 dưới đây:
- Nghị định Số: 76/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của luật phòng, chống bạo lực gia đình. Hành vi:
“Tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”
Căn cứ: Khoản 3, Điều 2 ghi nhận Hành vi bạo lực gia đình áp dụng giữa người đã ly hôn, Nghị định Số: 76/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của luật phòng, chống bạo lực gia đình cũng nhấn mạnh:
“Tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”
Căn cứ: (Khoản 6, Điều 3 Nghị định Số: 76/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật phòng, chống bạo lực gia đình)
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014
“Vợ, chồng có nghĩa vụ tôn trọng, giữ gìn và bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín cho nhau.”
(Điều 21 Luật hôn nhân và gia đình 2014)
“Quyền, nghĩa vụ về nhân thân của vợ, chồng quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan được tôn trọng và bảo vệ.”
(Điều 18 Luật hôn nhân và gia đình 2014). Như vậy quyền nhân thân bất khả xâm phạm cũng được ghi nhận theo Bộ Luật dân sự và các quy định đã nêu trên.
“Vợ, chồng có nghĩa vụ tôn trọng, giữ gìn và bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín cho nhau.”
(Căn cứ: Điều 21 Luật hôn nhân và gia đình 2014)
- Bộ Luật hình sự 2015,tại chương XV ghi nhận các tội xâm phạm quyền tự do của con người như sau:
Điều 158 Luật Hình sự 2015 – Tội xâm phạm chỗ ở của người khác:
“Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây xâm phạm chỗ ở của người khác, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
“a) Khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác;”
“b) Xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác.”.
(Khoản 31, Điều 1, Luật sửa đổi Bộ luật hình sự 2017)
“Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
c) Phạm tội 02 lần trở lên;
d) Làm người bị xâm phạm chỗ ở tự sát;
đ) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”
Điều 159, Luật hình sự 2015- Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác.
1.Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:
a) Chiếm đoạt thư tín, điện báo, telex, fax hoặc văn bản khác của người khác được truyền đưa bằng mạng bưu chính, viễn thông dưới bất kỳ hình thức nào;
b) Cố ý làm hư hỏng, thất lạc hoặc cố ý lấy các thông tin, nội dung của thư tín, điện báo, telex, fax hoặc văn bản khác của người khác được truyền đưa bằng mạng bưu chính, viễn thông;
c) Nghe, ghi âm cuộc đàm thoại trái pháp luật;
d) Khám xét, thu giữ thư tín, điện tín trái pháp luật;
đ) Hành vi khác xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín, telex, fax hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác.
2.Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:
a) Phạm tội 02 lần trở lên;
b) Tiết lộ các thông tin đã chiếm đoạt, làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, nhân phẩm của người khác;
c) Làm nạn nhân tự sát.
3.Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Chúng ta thường nghe thấy những kẻ ăn cắp, không phải là tiền, tài sản, giá trị vật chất hiện hữu, xâm phạm quyền riêng tư cũng là một hành vi “ăn cắp thông tin”.
7.Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền 1948
Ghi nhận phẩm giá bẩm sinh cần được tôn trọng, việc coi thường và khinh miệt nhân quyền bị lên án, ai cũng có quyền con người và và an toàn thân thể, mọi hành vi xâm phạm nhân quyền đều bị pháp luật trừng trị.
“Không ai có thể bị xâm phạm một cách độc đoán vào đời tư, gia đình, nhà ở, thư tín, hay bị xúc phạm đến danh dự hay thanh danh. Ai cũng có quyền được luật pháp bảo vệ chống lại những xâm phạm ấy.”
(Điều 12 Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền 1948)
Trên đây là những căn cứ pháp lý mang tính quốc tế và của Việt Nam liên quan tới nhân quyền, quyền riêng tư và bất khả xâm phạm thư tín, chỗ ở, an toàn, tính mạng.
Một đứa con đến tuổi trưởng thành có quyền tự do định đoạt, có cuốn sổ thầm kín nhưng bị người thân luôn tìm đọc trộm rồi đi kể lể với hàng xóm. Người con giận dỗi bỏ đi không còn muốn sống chung vì không dám tin tưởng nữa..Vấn đề đôi khi không phải là bí mật gì trong đó mà là “sự riêng tư” đã không được “tôn trọng”.
Hiện nay, trên không gian mạng chúng ta thấy những hành vi xâm phạm hình ảnh, bội nhọ, phát tán dữ liệu bí mật đời tư người khác xảy ra phổ biến, đó là hành vi phạm pháp luật, cái gọi là chứng cứ để làm nhục danh dự, nhân phẩm, phẩm giá người kia chính là bằng chứng tố giác chính người đó phạm tội.
Điều cay đắng nhận được chỉ là “đau” và “mất”.
Nói dân dã theo kiểu “gậy ông đập lại lưng ông”!
